Michel de Kort Vocal Training

Logopedie

* Als je last hebt van je stem..............

Als je last hebt van je stem ligt de oorzaak vaak in het gebruik van je stem. Je hebt gedurende langere tijd of op een bepaald moment je stem geforceerd. In je spreekstem gaat het vaak over te luid spreken, te laag spreken, te slap uitspreken; in je zangstem gaat het vaak over een gebrek aan techniek.

De KNO-arts onderzoekt je stembanden, de logopedist onderzoekt je stemtechniek, en betrekt daarbij verschillende factoren die van invloed zijn op je stemgedrag:  

 

Bescherming 

Bij stemproblemen is er vaak sprake van forceren door bijv. te luid te spreken.

Soms is dat structureel: in sommige gezinnen wordt structureel te luid gesproken. Soms is dat gebonden aan een bepaalde situatie, bijv. op een feestje, of werk in een restaurant, of lesgeven in een zaal. En soms is het incidenteel, bijv. roepen op het voetbalveld of de speelplaats. Bij bandzangers (met microfoongebruik) gebeurt het forceren vaak door onvoldoende terugkoppeling via het geluidssysteem; je laat je opjutten door het vele geluid en forceert zo je stem. Bij koorzangers geldt vaak dat er sprake is van onvoldoende zangtechniek. Soms is er sprake van compensatie: de koorzanger voelt zich verantwoordelijk voor de slechte collega zanger, en gaat compenseren door bijv. luider te zingen, of hoger te zingen. 

 

Spreekstem: 

* Word je bewust van je luide manier van spreken, en vervang dit patroon door ‘wat zachter’ spreken. Vraag aan je omgeving of ze je willen attenderen als je luid spreekt.

* Loop naar iemand toe als je wat wilt zeggen (in plaats van te roepen).

* Stap uit het lawaai om te spreken (in plaats van in lawaai te spreken).

* Gebruik structureel een microfoon in een grotere ruimte, bijv. bij lesgeven, ook als je de ruimte prima met je stem kunt vullen.

* Gebruik gehoorbescherming (in plaats van gewend te zijn aan onbeschermd lawaai te horen, en dus luider te gaan spreken). 

 

Zangstem: 

* Voel je niet verantwoordelijk voor je collega-zanger door luider te zingen of hoger te intoneren; bescherm jezelf via je zangtechniek.

* Gebruik in een band altijd een in ear system; hierdoor kun je je eigen mix maken en beter bij je techniek blijven.

* Kies toonsoorten die passen bij jouw stem. Bespreek eventueel met de muzikaalverantwoordelijke. Maak ’t belangrijk!

* Laat door een logopedist een fonetogram maken, bespreek de uitslag met de muzikaal verantwoordelijke, en kies eventueel voor een andere stemsoort. 

 

Akoestiek 

Bij stemproblemen spelen regelmatig akoestische problemen, bijvoorbeeld lesgeven in een grote ruimte (binnen of buiten), lesgeven met een slecht groepsmanagement(slecht orde kunnen houden, niet spreken vanuit stilte, slechte organisatie), werken in een fabriek met machines, zingen met een slechte terugkoppeling via de geluidsboxen, zingen zonder gehoorbescherming, etc.  

 

Spreekstem:

* Onderzoek of het mogelijk is simpele akoestische aanpassingen te maken, bijv. door gordijnen (bij over-akoestiek), of een andere opstelling of spreekplek, of een andere les organisatie (zet de groep dichtbij elkaar bij een instructie).

* Gebruik structureel een microfoon.

* Zie verder hierboven bij ‘bescherming’. 

 

Zangstem:

* Blijf bij je techniek (in plaats van je te laten opjutten door de grootte van de ruimte).

* Onderzoek of het mogelijk is simpele akoestische aanpassingen te maken, bijv. door gordijnen (bij over-akoestiek), of een andere opstelling (in een kerk ‘voor de boog’).

* Zoek een andere repetitieruimte (in plaats van steeds maar weer op te moet knokken tegen de akoestiek van die rot ruimte).

* Zie hierboven bij ‘bescherming’. 

 

Techniek 

Over het algemeen is iedereen met stemproblemen gebaat bij wat een wat betere stemtechniek. Het helpt bijvoorbeeld als je wat meer je lippen gebruikt, of als je je mond&keelruimte wat meer opent, als je je nek rustiger houdt, etc. Jouw precieze technische opdracht zoek je samen met je logopedist of zangpedagoog uit. Kies uit de mogelijkheden de voor jou meest geschikte, de makkelijkste, of de meest effectieve. Het doen hoeft niet moeilijk te zijn; het er aan denken is meestal het moeilijkst. 

In het 3-Zones Stemmodel maken we bijvoorbeeld gebruik van de instructies:

 

* denk aan je neus

* gebruik je lippen wat meer dan normaal

* maak de ruimte in je mond&keelruimte wat groter

* spreek wat hoger

* spreek niet te luid

* houd je nek rustig

* start de inademing in je bovenbuik

 

In het zingen gaat het om varianten, zo veel mogelijk aansluitend bij je zangles. 

 

Consequentheid in toepassen 

Pas onmiddellijk toe, ook al is het maar via een kleine gedragsverandering; het in actie komen is veel waardevoller, positiever en effectiever dan te streven naar een ideaal wat toch gedoemd is te mislukken omdat het niet te halen is.

 

Misschien vind je dat je te weinig opschiet in logopedie of zangles? Soms ligt dan het probleem op het gebied van consequentheid van toepassen in het dagelijks leven, vaak in je gewone spreken. 

Het is niet zo makkelijk om je gewone manier van spreken aan te passen, maar toch nodig. Doe dat bijvoorbeeld door via reminders op verschillende plekken steeds even te denken aan (bijv.) meer je lippen gebruiken. Vraag aan je omgeving of ze je positief willen stimuleren. 

In het zingen zou je bijvoorbeeld een reminder op je lessenaar of muziek kunnen zetten waardoor je steeds weer even denkt aan je zangtechniek: ‘O ja’.

Een leuke reminder is het ‘O ja-rondje’ op je hand. Of een bekertje mee voor op je bureau: ‘O ja’. 

 

Alles in je lichaam hangt samen

Beschouw je lichaam als een groot geheel waarin alles samenhangt: 

Als je vaak last hebt van rug, schouders, nek of hoofdpijn heeft dat vaak een samenhang met stemproblemen. 

Als je het gauw benauwd hebt of last van hyperventilatie heeft dat vaak een samenhang met stemproblemen.

Als je pijn hebt, verdrietig bent, stress ervaart, heeft je lichaam de neiging te verkrampen, bijv. op keelniveau. Dit kan samenhangen met stemproblemen. 

 

In onderzoek en therapie wordt zoveel mogelijk aangesloten bij wat je al kent en eerder ervaren hebt:

Als je zangles hebt gehad: wordt altijd aangesloten bij de instructies uit je zangles of zangmethode. 

Als je sport of danst: wordt aangesloten bij de belangrijkste uitgangspunten in houding. 

Als je aan yoga (etc.) doet: wordt aangesloten bij het geleerde ademsysteem.

Als je als docent een slecht groepsmanagement hebt: worden voorstellen gedaan voor verbetering.

Etc. 

 

Therapie kan daarom ook bestaan uit verschillende mogelijkheden:

* Logopedie

* Ondersteuning op het gebied van groepsmanagement

* Gebruik van geluidsversterking

* Geen therapie, maar wel toepassen in het dagelijks leven

* Houdingtherapie

* Fysiotherapie/manuele therapie

* Psychotherapie

Voor zangers:

* Zangles

* Toepassen op de koorrepetitie

* Verandering van zangstemtype in het koor

* Aanpassen van de toonsoorten

 

Foto: affiche Amor Vincit, voorjaar 2017